plantmar przesuwamy granice wyobraźni

2016-02-17

Stewarcje w uprawie

Jeżeli jest gdzieś roślina, która w najpełniejszy sposób wyraża estetyczny ideał filozofii zen: Wabi-Sabi, polegający na prostocie i znajdowaniu piękna w rzeczach prostych, codziennych i niedoskonałych to za taką uchodzić mogą stewarcje. Wypływa to z ich pełnego gracji pokroju, nieregularnie i plamiście przebarwionej kory oraz z prostych, zdawałoby się wręcz surowych ale zrównoważonych w swym pięknie kwiatów.

Kiedy mija już szczyt wiosennego kwitnienia stewarcje wypełniają ten nastały wyciszony moment wczesnego lata swoimi podobnymi do kamelii kwiatami. Pomimo, że preferują kwaśne podłoże są cennym nabytkiem dla małych ogrodów, ponieważ ich tempo wzrostu można określić co najwyżej jako umiarkowane.

Charakterystyka rodzaju

Ich pojedyncze, białe kwiaty przywodzą na myśl od razu rodzinę herbatowatych (Theaceae) do której należą, wraz z takimi bardziej znanymi rodzajami jak Camellia, Franklinia czy Schima. W zależności od uznawanych bądź nie propozycji różnych systematyków wyróżnia się ok. 20 gatunków. Rodzaj ten cechuje zaskakująco rozległy zasięg geograficzny, obejmujący obszar od wilgotnych, górskich lasów Chin poprzez wyspy Japonii do tętniących życiem dolin rzek południowo wschodnich rejonów USA. Większość gatunków, poza subtropikalnymi, uprawia się jako rośliny ozdobne w ogrodach, od zimnego Massachusetts po łagodne pod względem klimatu zachodnie rejony Wysp Brytyjskich.

Są to drzewa (rzadziej krzewy) zarówno zimozielone jak i o liściach sezonowych, których najbardziej może zauważalną cechą jest gładka, plamista, wielokolorowa, złuszczająca się kora. Cecha ta charakteryzuje jednak tylko część gatunków, są też i takie u których kora jest bruzdowana lub brudno brązowa i mało wyróżniająca się. Liście naprzeciwległe, owalne bądź eliptyczne o piłkowanym brzegu, umiarkowanie owłosione do nagich. Kwiaty o 5 płatkach wyglądają podobnie w obrębie rodzaju ale różnią się dość znacznie wielkością. Zależnie od klimatu otwierają się od końca maja do końca sierpnia. Pręciki są bardzo liczne a ich nitki mogą być białe, purpurowe lub żółte w zależności od gatunku. Jedna lub dwie łuskowate podsadki kwiatowe ułożone są naprzeciwlegle do działek kielicha. Zdrewniała, brązowa torebka nasienna może pozostawać na pędach przez rok i dłużej nim opadnie.

Wszystkie opisane poniżej gatunki są o liściach sezonowych poza S. calcicola, S. laotica i S. pteropetiolata. Rośliny na wschodzie USA i w Belgii przebarwiają się na jesień w następującej kolejności: S. serrata - malacodendron - pseudocamellia - rostrata - sinensis - monadelpha i ovata. Stewartia malacodendron i S. ovata generalnie jesienią rozczarowują, choć S. ovata może przebarwiać się na żółto. Najbardziej niezawodna jest S. pseudocamellia. Mieszańce zachowują się różnie, zależnie od form rodzicielskich.

Historia systematyki

Najwcześniejszą wzmiankę o rodzaju zawdzięczamy wielebnemu Johnowi Claytonowi, który w 'Account of Virginia' w 1687 opisał drzewo z Archers Hope Creek w pobliżu Williamsburga w stanie Virginia. Do uprawy wprowadzony został ok. 50 lat później, do ogrodu Fulham, należącego do angielskiego podróżnika i przyrodnika Marka Catesby, który otrzymał okaz S. malacodendron od innego John'a Cleytona, angielskiego przyrodnika z Virginii. Roślina ta zakwitła w 1742, po czym została podarowana Johnowi Stuart, hrabiemu Bute, jednemu z założycieli ogrodu w Kew.